Report 2 of 2 · 7/7/2026
· 7/7/2026
This report finished before verdicts existed. Its conclusions are in the full report.
Si Emilio Aguinaldo ay isa sa mga pinakakontrobersiyal na pigura sa kasaysayan ng Pilipinas. Bilang unang pangulo ng Unang Republika at lider ng Rebolusyong Pilipino, hindi maikakaila ang kanyang papel sa pagtatag ng bansang Pilipino. Subalit ang kanyang pagkakasangkot sa pagkamatay nina Bonifacio at Luna, gayundin ang kanyang pakikipagtulungan sa mga Amerikano at Hapon, ay nagtataas ng matinding katanungan: dapat bang ituring na bayani si Emilio Aguinaldo? Naninindigan ang posisyong ito na hindi dapat ituring na bayani si Aguinaldo, sapagkat ang kanyang mga desisyon ay nagpahina sa rebolusyon at nagdulot ng pagkakawatak-watak ng sambayanan.
Ang pangunahing dahilan kung bakit hindi nararapat ituring na bayani si Aguinaldo ay ang kanyang pananagutan sa pagkakawatak-watak ng rebolusyon. Sa Tejeros, nahalal si Aguinaldo bilang pangulo kahit wala siya sa kombensiyon
Gayundin ang nangyari kay Heneral Antonio Luna noong 1899 sa Cabanatuan. Tinuring ni Aguinaldo si Luna bilang banta sa kanyang kapangyarihan at hinayaan ang mga pwersang anti-Luna na dumami
Ang ikalawang dahilan ay ang kanyang paulit-ulit na pakikipagtulungan sa mga mananakop. Matapos mahuli ng mga Amerikano noong 1901, nanumpa siya ng katapatan sa Estados Unidos at kumilala sa soberanya ng Amerika
Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, aktibo siyang nakipagtulungan sa mga Hapones. Nagsilbi siya sa Konseho ng Estado at sa Preparatory Committee para sa Kalayaan na itinatag ng mga Hapones, at hinimok ang mga gerilya na sumuko
Hindi maikakaila ang mahalagang papel ni Aguinaldo—siya ang nanguna sa rebolusyon, nagpahayag ng kalayaan noong 1898, at nagtatag ng Unang Republika. Subalit ang pagkabayani ay nasusukat hindi lamang sa nagawa kundi sa wagas na paglilingkod sa bayan. Ang kanyang pagkakasangkot sa pagkamatay nina Bonifacio at Luna at ang kanyang pakikipagtulungan sa mga mananakop ay hindi maaaring balewalain. Sa halip na maging simbolo ng pambansang pagkakaisa, siya ay naging instrumento ng pagkakawatak-watak. Samakatuwid, hindi dapat ituring na bayani si Emilio Aguinaldo.
"An Essay on the Bonifacio-Aguinaldo Schism as Manifestation of National Disunity." Philippine Journal of History.
"Heneral Luna: Appreciation and Reservation."
"Emilio Aguinaldo under American and Japanese Rule: Submission for Independence?" Philippine Studies, vol. 63, no. 2.
"Warfare by Pulong: Bonifacio, Aguinaldo, and the Philippine Revolution Against Spain."
"Emilio Aguinaldo." Wikipedia.
"Emilio Aguinaldo under American and Japanese Rule." Ateneo de Manila University.
"Emilio Aguinaldo under American and Japanese Rule." JSTOR.
