/
Қазақстанның географиясы
Save to my account
Sign up
Қазақстанның географиясы
Қазақстанның географиясы
Study
1
Question
Қазақстанның физикалық-географиялық аудандастырылуы кезінде жер бедері мен тектоникалық құрылым неліктен негізгі көрсеткіштер ретінде қарастырылады?
Answer
Себебі бұл екі фактор аумақтың геологиялық даму тарихын және қазіргі табиғи ландшафтының қалыптасу негізін айқындайды.
2
Question
Сарыарқаның геологиялық жасы мен оның рельефіндегі «ұсақ шоқылық» сипатының пайда болу себебін түсіндіріңіз.
Answer
Сарыарқа — өте көне таулы өлке, оның қазіргі адырлы бедері миллиондаған жылдар бойғы үгілу мен денудациялық процестердің нәтижесінде қалыптасқан.
3
Question
Мұғалжар тауларының Орал тау жүйесімен байланысы және оның морфологиялық құрылымының ерекшелігі қандай?
Answer
Мұғалжар — Орал тауларының оңтүстік табиғи жалғасы болып табылатын, қатты мүжілген және кристалды жыныстардан тұратын аласа таулы жүйе.
4
Question
Сауыр тау жотасының рельефтік құрылымындағы асимметриялық ерекшелігі мен оның Алтай тауларымен байланысын сипаттаңыз.
Answer
Сауыр тауының солтүстік беткейі еңіс келеді және ол Зайсан қазаншұңқырына ұласады, ал құрылымы жағынан Алтай мен Тянь-Шань арасындағы өтпелі буын іспеттес.
5
Question
Тарбағатай атауының топонимикалық мағынасы мен бұл аймақтың фауналық ерекшелігі арасында қандай байланыс бар?
Answer
Моңғол тіліндегі «тарбаған» сөзі суыр дегенді білдіреді, демек тау атауы осы аймақта суырлардың көптеп кездесуіне байланысты қойылған.
6
Question
Жетісу Алатауының «шұбар таулар» деп аталуының себебін оның ландшафтық белдеулерімен байланыстырып түсіндіріңіз.
Answer
Таудың әртүрлі биіктік белдеулеріндегі өсімдік жамылғысы мен мұздықтардың, жартастардың кезектесіп келуі оған сырттай ала-құла немесе шұбар рең береді.
7
Question
Тянь-Шань тау жүйесінің қытай тіліндегі атауының мағынасы мен оның еліміздің оңтүстік-шығысындағы маңызын атаңыз.
Answer
«Аспан тау» деген мағынаны беретін бұл жүйе Орталық Азиядағы ең биік таулардың бірі және Қазақстанның климаты мен су қорына үлкен әсер етеді.
8
Question
Хан Тәңірі шыңының Орталық Азия халықтарының дүниетанымындағы орны мен оның географиялық биіктік деңгейі қандай?
Answer
Биіктігі 6995 метрді құрайтын бұл шың ежелгі түркілерде «Аспан иесі» саналған және ол Тянь-Шаньдағы ең биік нүктелердің бірі.
9
Question
Алтай тауларының атауындағы «алтын» ұғымының оның геологиялық кен байлықтарымен байланысын талдаңыз.
Answer
Түркі-моңғол тілдеріндегі «ал» немесе «алтын» түбірі бұл аймақтың ежелден түрлі түсті және асыл металдарға, соның ішінде алтынға бай екенін көрсетеді.
10
Question
Жалпы Сырт қыратының ең биік нүктесі Қоянтаудың тектоникалық орналасуы мен биіктік көрсеткішін көрсетіңіз.
Answer
Қоянтау — Жалпы Сырттың Қазақстан бөлігіндегі ең биік нүктесі, оның биіктігі 619 метрге жетеді және ол көне тектоникалық құрылымның бір бөлігі.
11
Question
Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік-шығыс бөлігіне тән «аңызақ» желінің қалыптасу механизмі мен оның ауыл шаруашылығына әсері қандай?
Answer
Аңызақ — антициклондық жағдайда қалыптасатын, ауаның жоғары температурасы мен төмен ылғалдылығымен сипатталатын, егістіктерді кептіріп жіберетін құрғақ жел.
12
Question
Жайық (Орал) өзенінің Еуразия материгіндегі шекаралық маңызы мен оның бастау алатын негізгі геоморфологиялық нысанын атаңыз.
Answer
Жайық өзені Еуропа мен Азия дүние бөліктерінің шартты шекарасы болып табылады және ол Ресейдегі Орал тауларының оңтүстік сілемдерінен басталады.
13
Question
Ойыл өзенінің гидрологиялық режимі мен оның Шығыс Еуропа жазығындағы ағыс бағытының ерекшеліктерін сипаттаңыз.
Answer
Ойыл өзенінің ұзындығы 800 км, ол жауын-шашын және жерасты суларымен қоректеніп, негізінен Жайық өзенінің алабына қарай бағытталады.
14
Question
Жем (Емба) өзенінің Каспий теңізіне жетпей тартылып қалуының климаттық және антропогендік себептеріне талдау жасаңыз.
Answer
Мұғалжардан басталатын бұл өзен буландырудың жоғарылығынан және суын суаруға пайдаланудан Каспийге 50-60 км жетпей құмға сіңіп кетеді.
15
Question
Шығыс Еуропа жазығының Қазақстан шекарасына енетін бөлігінің геоморфологиялық шекараларын нақтылаңыз.
Answer
Қазақстанға аталған жазықтың тек қиыр оңтүстік-шығыс шеті ғана енеді, ол негізінен Каспий маңы ойпаты мен Жалпы Сырттың бір бөлігін қамтиды.
16
Question
Шығыс Еуропа жазығының Қазақстандық бөлігіндегі мұнай мен газ кен орындарының пайда болуын оның геологиялық құрылымымен байланыстырыңыз.
Answer
Бұл аймақ шөгінді жыныстардың қалың қабатынан тұратын Каспий маңы синеклизасында орналасқан, бұл органикалық заттардың жиналуы мен көмірсутектердің түзілуіне қолайлы болған.
17
Question
Шығыс Еуропа жазығының континентті климатының қалыптасуына Атлант мұхитынан келетін ауа массаларының әсерін сипаттаңыз.
Answer
Климаты континентті болғанымен, мұнда Атлант мұхитының әсері басқа аймақтарға қарағанда жоғары, жауын-шашын мөлшері орташа есеппен 350 мм болады.
18
Question
Шығыс Еуропа жазығының гидрографиялық торабын құрайтын өзендер мен Каспий теңізінің өзара байланысын түсіндіріңіз.
Answer
Жайық, Ойыл және Жем сияқты өзендердің барлығы Каспий теңізінің алабына жатады, бірақ олардың кейбірі теңізге тікелей құймай, құмға сіңіп кетеді.
19
Question
Шығыс Еуропа жазығындағы табиғат зоналарының солтүстіктен оңтүстікке қарай өзгеру заңдылығын негіздеңіз.
Answer
Климаттың құрғақтай түсуіне байланысты солтүстіктегі құрғақ дала зонасы біртіндеп шөлейтке, ал оңтүстікте толықтай шөл зонасына ауысады.
20
Question
Каспий маңы ойпаты мен Жем үстіртінің ортақ орографиялық ерекшеліктері мен олардың тектоникалық негіздерін салыстырыңыз.
Answer
Екі нысан да Шығыс Еуропа платформасының оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан және олардың бедері антропогендік шөгінділермен жабылған жазық болып келеді.
21
Question
Каспий маңы ойпатындағы Бәр төбешіктерінің (Бэровские бугры) генезисі мен олардың сыртқы пішінінің ерекшелігі неде?
Answer
Бұл төбешіктер Каспий теңізінің деңгейі тартылғанда қалыптасқан, ендік бағытта созылып жатқан, биіктігі 10-45 метр болатын құмды-сазды бедер нысандары.
22
Question
Шығыс Еуропа жазығының әлемдегі ең ірі төбелі жазықтардың бірі ретіндегі геоморфологиялық маңызын бағалаңыз.
Answer
Бұл жазық өзінің орасан зор аумағымен және ежелгі кристалды іргетастың бетін жапқан қалың шөгінді қабатынан тұратын төбелі-белесті бедерімен ерекшеленеді.
23
Question
Жем өзенінің ұзындық деректеріне сүйене отырып, оның Шығыс Еуропа жазығының гидрографиясындағы үлесін анықтаңыз.
Answer
Жем өзенінің ұзындығы 712 км-ді құрайды, ол аймақтың су режиміне және Батыс Қазақстанның экологиялық тепе-теңдігіне елеулі үлес қосады.
24
Question
Бәр төбешіктерінің таралу ареалы мен олардың Каспий маңы ойпатындағы географиялық орналасуын нақты көрсетіңіз.
Answer
Бұл нысандар Каспий маңы ойпатының оңтүстік бөлігінде, негізінен Еділ мен Жайық өзендерінің атыраулары арасында жиі кездеседі.
25
Question
Жем үстіртінің «Орал алды үстірті» деп аталуының себебін оның Орал тауларымен кеңістіктік байланысы арқылы түсіндіріңіз.
Answer
Бұл үстірт Мұғалжар (Оралдың жалғасы) тауларының батыс етегінде орналасқандықтан, оны географиялық тұрғыдан Орал алды аймағы деп атайды.
26
Question
Ойыл өзенінің бастау алатын нүктесі мен оның ағыс бойындағы ландшафтық өзгерістерін талдаңыз.
Answer
Ойыл өзені Мұғалжардың (немесе Орал сілемдерінің) батыс беткейінен басталып, негізінен жазықтық аймақтар арқылы ағады.
27
Question
Шығыс Еуропа жазығының оңтүстік шетіндегі шөл зонасына тән топырақ түрлері мен өсімдік жамылғысының ерекшеліктері қандай?
Answer
Бұл зонада сұр-қоңыр топырақтар басым, ал өсімдіктерден негізінен сораңдар мен жусандар сияқты құрғақшылыққа төзімді түрлер өседі.
28
Question
Шығыс Еуропа жазығының солтүстігіндегі дала зонасының ауыл шаруашылығы үшін құндылығы мен топырақ құнарлылығын бағалаңыз.
Answer
Солтүстік бөлігіндегі қара және қара-қоңыр топырақты далалар егін шаруашылығы үшін өте қолайлы, бірақ ылғал тапшылығы жиі байқалады.
29
Question
Тарбағатай тауларының атауының моңғолдық этимологиясы мен бұл таудың рельефінің орта таулы сипатын сипаттаңыз.
Answer
«Суырлы тау» мағынасын беретін Тарбағатай — альпілік қатпарлыққа жатқанымен, сыртқы көрінісі жағынан қатты мүжілген орташа биіктіктегі тау.
30
Question
Тянь-Шань тау жүйесінің «Аспан тау» деп аталуының себебін оның вертикальдық белдеулігі мен биік шыңдарымен негіздеңіз.
Answer
Шыңдары мәңгілік қар мен мұздықтармен жабылған, бұлттардан жоғары тұратын биіктігіне байланысты ежелгі халықтар оны аспанмен теңестірген.